Historia Kopca Kościuszki

Otwarcie odbudowanego Kopca Kościuszki

10/11/2002

Dn. 10 listopada 2002 r. w przeddzień narodowego Święta Niepodległości - Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski dokonał otwarcia odbudowanego Kopca Kościuszki . Uroczystość była podniosła, z zastosowaniem pełnego ceremoniału państwowego z wyciągnięciem flagi na maszt, z odegraniem Hymnu państwowego przez orkiestrę wojskowa, przy udziale Kompanii Honorowej WP i licznych mieszkańców Krakowa oraz barwnych delegacji z całej Polski. 

Dn. 10 listopada 2002 r. w przeddzień narodowego Święta Niepodległości - Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski dokonał otwarcia odbudowanego Kopca Kościuszki . Uroczystość była podniosła, z zastosowaniem pełnego ceremoniału państwowego z wyciągnięciem flagi na maszt, z odegraniem Hymnu państwowego przez orkiestrę wojskowa, przy udziale Kompanii Honorowej WP i licznych mieszkańców Krakowa oraz barwnych delegacji z całej Polski. Witając Prezydenta, przemawiał wojewoda małopolski Jerzy Adamik i prezes Komitetu. Mowę wygłosił Prezydent. Metropolita Krakowski Kard. Franciszek Macharski wypowiedział słowa modlitwy ks.Piotra Skargi za Ojczyznę. Odezwał się dzwonek "Tadeusz" z sygnaturki kaplicy bł. Bronisławy. Prezydent przeciął wstęgę u wejścia na Kopiec. U podnóża Kopca nad tamburem odsłonił Tablicę Pamiątkową upamiętniającą dzieło restytucji Kopca Kościuszki, który został:

"ODBUDOWANY JAKO WIECZNOTRWAŁY ZNAK NIEPODLEGŁOSCI POLSKI I SOLIDARNOSCI NARODÓW W IMIĘ DOBRA LUDZKOŚCI".

Następnie Prezydent rytualną kielnią dokonał symbolicznego utwierdzenia głazu na szczycie Kopca. Nastąpił też wpis do Księgi pamiątkowej.

Zaczął się nowy okres w dziejach Kopca Kościuszki. Zaraz po otwarciu i przez szereg najbliższych dni ustawiały się bardzo długie kolejki zwiedzających. W dniu 11 listopada 2002 - w Święto Niepodległości tj. nazajutrz po otwarciu odbudowanego Kopca odwiedziło go ok. 4 tys. osób. Zaś od 12 listopada do 31 grudnia 2002 r. - już 25 572 osoby. Imponująca frekwencja na Kopcu Kościuszki najdobitniej świadczy, że ma on swoje utrwalone miejsce w tej "serdecznej", "wewnętrznej" geografii Polaków, ale także turystów z całego świata.

Więcej >

Uroczyste złożenie w Kopcu pamiątek ostatnich lat

15/10/2002

W odbudowanym Kopcu, pod wieńczącym go głazem tatrzańskiego granitu złożyliśmy uroczyście dnia 15 października 2002 r. niektóre pamiątki niedawnego czasu. Są to: plakietka "Solidarności" z 1980 roku - jako symbol wielkiego narodowego ruchu ku niepodległości i demokracji, czarno-emaliowany krzyżyk z Orłem polskim - pamiątka "Solidarności" podziemnej okresu "stanu wojennego" po 13 grudnia 1981 r., Konstytucja III Rzeczypospolitej Polskiej jako istotny owoc tamtych zmagań, srebrna moneta pamiątkowa z okazji 20-lecia pontyfikatu Jana Pawła II, nr "Tygodnika Powszechnego" z papieskim orędziem miłosierdzia - wygłoszonym na Błoniach pod odbudowującym się Kopcem w sierpniu 2002 r. oraz sprawozdanie Komitetu i cała dokumentacja odbudowy w formie elektronicznej.

W odbudowanym Kopcu, pod wieńczącym go głazem tatrzańskiego granitu złożyliśmy uroczyście dnia 15 października 2002 r. niektóre pamiątki niedawnego czasu. Są to: plakietka "Solidarności" z 1980 roku - jako symbol wielkiego narodowego ruchu ku niepodległości i demokracji, czarno-emaliowany krzyżyk z Orłem polskim - pamiątka "Solidarności" podziemnej okresu "stanu wojennego" po 13 grudnia 1981 r., Konstytucja III Rzeczypospolitej Polskiej jako istotny owoc tamtych zmagań, srebrna moneta pamiątkowa z okazji 20-lecia pontyfikatu Jana Pawła II, nr "Tygodnika Powszechnego" z papieskim orędziem miłosierdzia - wygłoszonym na Błoniach pod odbudowującym się Kopcem w sierpniu 2002 r. oraz sprawozdanie Komitetu i cała dokumentacja odbudowy w formie elektronicznej.

Więcej >

Naprawy Kopca w latach 2000-2003

2000

W ten sposób w ciągu trzech najbliższych lat od 2000 do 2003 r. staraniem wielu odbudowano Kopiec Kościuszki. Zaczęto od zdjęcia ok.9 m. ziemi ponieważ górna część stożka Kopca była całkowicie rozwarstwiona. Trzeba było ją rozebrać i od nowa nadbudować. Sprawiło to zniknięcie na jakiś czas sylwetki Kopca Kościuszki z panoramy i perspektyw Krakowa. Krakowianie odczuwali to bardzo dotkliwie i niejednokrotnie dawali temu wyraz.

W ten sposób w ciągu trzech najbliższych lat od 2000 do 2003 r. staraniem wielu odbudowano Kopiec Kościuszki. Zaczęto od zdjęcia ok.9 m. ziemi ponieważ górna część stożka Kopca była całkowicie rozwarstwiona. Trzeba było ją rozebrać i od nowa nadbudować. Sprawiło to zniknięcie na jakiś czas sylwetki Kopca Kościuszki z panoramy i perspektyw Krakowa. Krakowianie odczuwali to bardzo dotkliwie i niejednokrotnie dawali temu wyraz.

Przy odbudowie zastosowano nowoczesną geotechnologię i nowoczesne materiały sprawdzone w warunkach sejsmicznych i osuwiskowych - jak zapewniają wykonawcy. Kopiec zyskał instalację odwodnieniową, różne formy izolacji zabezpieczające przed penetracją wód opadowych do wnętrza bryły Kopca, zyskał też instalację oświetleniową ścieżek i iluminację stożka ( w tej chwili jeszcze nie zupełną). Tak więc odbudowany Kopiec Kościuszki jest nowoczesną budowlą geotechniczną a zarazem jest tożsamy bo odbudowany z tej samej ziemi, z której sypali go przodkowie. Wypada wierzyć, że jest teraz odporniejszy na siły natury oraz że pozostanie tożsamym znakiem ideowym dla przyszłych pokoleń.

Kopca Kościuszki dominującego nad Krakowem stanowiącego niezbywalny, znaczący element panoramy miasta, jak bryła Wawelu i Mariackie wieże - nie można było nie odbudować. Został odbudowany kosztem 14.666.000 zł. Środki pieniężne pochodziły głównie z budżetu państwa i z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków. Odbudowę wsparło też skromnymi datkami społeczeństwo (około 200.000 zł), PKO BP SA kwotą 100.000 zł, Telekomunikacja Polska S.A. kwotą 50.000 zł i budżet gminy Kraków kwotą 500.000 zł.

Więcej >

Powołanie Honorowego Komitetu Odbudowy Kopca Kościuszki

01/2000

W styczniu 2000 r. powołano Honorowy Komitet Odbudowy Kopca Kościuszki, celem którego było głównie pozyskiwanie dalszych pieniędzy na odbudowę. Z góry założono, że odbudowę kopca trzeba podzielić na trzy etapy: I - odbudowa stożka, II - drenaż podstawy stożka, III - remont i konserwacja muru oporowego okalającego kopiec (stożek).

Katastrofa Kopca Kościuszki w roku 1997

07/1997

Ulewne powodziowe deszcze na początku lata 1997 r. spowodowały gwałtowną erozję stoków Kopca Kościuszki. Na znacznych połaciach skarp pojawiły się spękania, obrywy i osuwiska mas ziemi. Bruk ścieżek spękał a w znacznej mierze ścieżki zostały całkowicie zdewastowane. Platforma widokowa na szczycie Kopca wyraźnie przechyliła się w kierunku północno-zachodnim, grożąc zesunięciem się kilkutonowego głazu ze szczytu wprost na kaplicę bł. Bronisławy. Cała bryła Kopca od wierzchołka zaczęła rozpadać się pękając przez pół. Te liczne spękania, szczeliny i zapadliska otwierały drogę do nieograniczonej penetracji wód opadowych, grożąc całkowitą destrukcją.

Ulewne powodziowe deszcze na początku lata 1997 r. spowodowały gwałtowną erozję stoków Kopca Kościuszki. Na znacznych połaciach skarp pojawiły się spękania, obrywy i osuwiska mas ziemi. Bruk ścieżek spękał a w znacznej mierze ścieżki zostały całkowicie zdewastowane. Platforma widokowa na szczycie Kopca wyraźnie przechyliła się w kierunku północno-zachodnim, grożąc zesunięciem się kilkutonowego głazu ze szczytu wprost na kaplicę bł. Bronisławy. Cała bryła Kopca od wierzchołka zaczęła rozpadać się pękając przez pół. Te liczne spękania, szczeliny i zapadliska otwierały drogę do nieograniczonej penetracji wód opadowych, grożąc całkowitą destrukcją.

Komitet zaalarmował Konserwatora Zabytków i Wydział Nadzoru Budowlanego informując o groźnym stanie rzeczy. Komisje rzeczoznawcze uznały stan Kopca za stan katastrofy budowlanej. Równocześnie Komitet z własnych środków przedsięwziął prowizoryczne zabezpieczenie największych połaci osuwisk przed dalszą penetracją wód deszczowych.. Wobec największych w dziejach pomnika katastrofy - Kopiec został zamknięty dla zwiedzających. Nie ustawał Komitet w wołaniu do władz i społeczeństwa o pomoc i ratunek dla zagrożonej w swym trwaniu narodowej pamiątki i ważnego miejsca pamięci. Sytuację na Kopcu pogorszyły świętojańskie ulewy następnego roku 1998. Równocześnie Komitet zlecił warszawskiemu przedsiębiorstwu Polibeton przygotowanie projektu odbudowy, na bazie opracowanej przez Politechnikę Krakowską koncepcji. Oszacowano szkody i sporządzono kosztorys odbudowy opiewający na 15 milionów złotych. Trzeba było pozyskać pieniądze na odbudowę. Ze skromnych środków przyznanych przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa uzyskanych w latach 1998 i 1999 można było jedynie zabezpieczyć kopiec przed penetracją wód, przez pokrycie go folią - do czasu rozpoczęcia odbudowy.

W listopadzie 1999 r. uruchomiono dotacje z funduszu d/s usuwania skutków powodzi, 5 grudnia tegoż roku można było rozpocząć odbudowę. Teraz też dokonano zmiany wpisu Kopca w księgach wieczystych na rzecz Skarbu Państwa. Odbudowy podjęło się przedsiębiorstwo Hydrotrest-Skanska a inspektorat nadzoru sprawowano z ramienia Zarządu Rewaloryzacji Zespołów Zabytkowych Krakowa. Przyznana dotacja stanowiła zaledwie 1/3 potrzebnych środków

Więcej >

Msza Jana Pawła II na krakowskich Błoniach

10/06/1979

Na Błoniach krakowskich miały miejsce różne, godne pamięci zdarzenia z Kopcem w tle. Ale jeden moment szczególnie pragnęlibyśmy tu przypomnieć - papieską Mszę na Błoniach na zakończenie pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Ojczyzny w czerwcu 1979 r. - Mszę na Błoniach między Wawelem a Kopcem Kościuszki. 

Na Błoniach krakowskich miały miejsce różne, godne pamięci zdarzenia z Kopcem w tle. Ale jeden moment szczególnie pragnęlibyśmy tu przypomnieć - papieską Mszę na Błoniach na zakończenie pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Ojczyzny w czerwcu 1979 r. - Mszę na Błoniach między Wawelem a Kopcem Kościuszki. Nigdy dotąd w tysiącletnich dziejach narodu nie zgromadziła się nas taka rzesza. Papież od ołtarza patrzył na nas, widział Wawel, Kopiec Kościuszki i mówił do nas. My zaś, mając mocne oparcie o ten Wawel, kamienną księgę naszych dziejów i o ten Kopiec, który znaczy niepodległość, słuchaliśmy w milczącym skupieniu. Dwa miliony nas było a słychać było tylko Jego głos i ptaki. Przypomnijmy tylko ostatnie słowa: "Pozwólcie, że zanim stąd odejdę, popatrzę jeszcze na Kraków[...] - i popatrzę stąd na Polskę. I dlatego zanim stąd odejdę, proszę was abyście całe to duchowe dziedzictwo, któremu na imię "Polska", raz jeszcze przyjęli z wiarą, nadzieją i miłością - taką, jaką zaszczepił w nas Chrystus na chrzcie świętym - abyście nigdy nie zwątpili i nie znużyli się i nie zniechęcili - abyście nie przecinali sami tych korzeni, z których wyrastamy". Za rok wybuchła "Solidarność".

Więcej >

Próba wyburzenia Fortu

10/10/1948

W październiku 1948 r. Marszałek Michał Rola-Żymierski uroczyście rozpoczął wyburzanie głównej bramy wjazdowej Fortu nr 2 "Kościuszko". Odzyskane w ten sposób cegły miały ponoć posłużyć, jako budulec internatu dla synów robotników i chłopów, mających w przyszłości uczyć się w Krakowie. Zniszczeniu uległy bastiony: I, I-II, II, II-III, i częściowo III oraz nadszańce.

Lata po Wyzwoleniu

02/1945

Już w niespełna miesiąc po oswobodzeniu Krakowa od hitlerowskich Niemców Komitet zebrał się na swym pierwszym po wojnie posiedzeniu pod przewodnictwem prezesa Karola Rollego, byłego senatora II Rzeczypospolitej Polskiej i przedwojennego prezydenta Krakowa. Nadszedł rok 1946, w którym głośno obchodzono 200-lecie urodzin Kościuszki. Rok ten ogłoszono nawet Rokiem Kościuszkowskim.

Już w niespełna miesiąc po oswobodzeniu Krakowa od hitlerowskich Niemców Komitet zebrał się na swym pierwszym po wojnie posiedzeniu pod przewodnictwem prezesa Karola Rollego, byłego senatora II Rzeczypospolitej Polskiej i przedwojennego prezydenta Krakowa. Nadszedł rok 1946, w którym głośno obchodzono 200-lecie urodzin Kościuszki. Rok ten ogłoszono nawet Rokiem Kościuszkowskim.

Nowa władza PRL chętnie przyznawała się do Kościuszki. Wykorzystywała jego demokratyzm i program uwłaszczenia chłopów w swej demagogicznej propagandzie - o Kopiec, miejsce szczególnej jego pamięci, nie dbała zupełnie. Opiekował się nim jak mógł i potrafił najpierw Karol Rolle, później (od roku 1951) kolejny prezes Komitetu - Karol Estreicher, zasłużony i znany historyk sztuki.

Sława miejsca broniła się sama jego treścią ideową i niepospolitą urodą. Kopiec nadal i wciąż był licznie odwiedzany przez krakowian i rzesze przybywających do Krakowa Polaków. Profesor Estreicher traktował swą opiekę nad Kopcem jako swoistą misję opieki nad symbolem niepodległości w warunkach ograniczonej suwerenności państwa. Ze względu jednak na niejasny w świetle aktualnego prawa status Komitetu schronił się on pod opiekę istniejącego w Krakowie od 1897 r. zasłużonego Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W 1971 roku na mocy uchwały Wydziału czyli Zarządu Towarzystwa czcigodny Komitet wszedł w organizacyjny związek z mającym ugruntowaną sytuację prawną Towarzystwem, zachowując jednak znaczną samodzielność. Kopiec jednak w tych powojennych dziesięcioleciach niszczał coraz bardziej.

Dopiero w 1979 r. K. Estreicher zdołał zainteresować władze pogarszającym się stanem Kopca. Kolejne naprawy i zabezpieczenia: przeprowadzone przez wojsko w latach 1980-1985 i następne prowadzone w latach 90-tych XX w. przez przedsiębiorstwo Budowy Kopalń w Lublinie według projektów rzeczoznawców geotechników z Politechniki Krakowskiej - jak wykazała najbliższa przyszłość - nie dały trwałego rezultatu.

Więcej >

Okres okupacji hitlerowskiej

1939

W latach II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej (1939-1945) okupant zamknął wstęp na Kopiec. Ponieważ dobrze widoczny z Wawelu, ten symbol Polski, irytował i drażnił mieszkającego tu generalnego gubernatora Hansa Franka - planowano zniszczenie Kopca przez jego niwelację. Szczęściem do tego nie doszło. Pozostały tylko szkice jak by to miało wyglądać. Okupant zniszczył natomiast pomnik Kościuszki na Wawelu i tablicę pamiątkową na domu przy Rynku, w którym mieszkał Kościuszko. W tamtych latach Komitet sprawował konspiracyjny dozór Kopca.

Wpisanie Kopca Kościuszki do rejestru zabytków

20/10/1936

20 października 1936r. na ręce Pana Prezesa Inż. Karola Rollego, został Kopiec wpisany do rejestru zabytków i także z tego tytułu podległ ochronie prawnej oraz opiece ze strony państwa, jako:

"Kopiec wzniesiony w XIX.w. przez naród polski, ku uczczeniu wielkiego swego wodza i bohatera okresu niewoli Ojczyzny. Kopiec raz z najbliższem swem otoczeniem zasługuje w pełni na ochronę, jako wyraz uczuć patriotycznych i kultury społeczeństwa polskiego XIX. w."

20 października 1936r. na ręce Pana Prezesa Inż. Karola Rollego, został Kopiec wpisany do rejestru zabytków i także z tego tytułu podległ ochronie prawnej oraz opiece ze strony państwa, jako:

"Kopiec wzniesiony w XIX.w. przez naród polski, ku uczczeniu wielkiego swego wodza i bohatera okresu niewoli Ojczyzny. Kopiec raz z najbliższem swem otoczeniem zasługuje w pełni na ochronę, jako wyraz uczuć patriotycznych i kultury społeczeństwa polskiego XIX. w."

Więcej >

Złożenie w Kopcu ziemi z pól bitewnych o niepodległość USA

04/07/1926

W 1926 r. 4 lipca w 150-lecie ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych delegacja amerykańska złożyła w głowicy Kopca ziemię z pól bitewnych o niepodległość Stanów Zjednoczonych na dowód i świadectwo udziału Kościuszki w tych walkach. W ten sposób Kopiec zyskał jeszcze jeden symboliczny wyraz - miejsca nie tylko polskiej przestrzeni, ale miejsca na Globie. 

W 1926 r. 4 lipca w 150-lecie ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych delegacja amerykańska złożyła w głowicy Kopca ziemię z pól bitewnych o niepodległość Stanów Zjednoczonych na dowód i świadectwo udziału Kościuszki w tych walkach. W ten sposób Kopiec zyskał jeszcze jeden symboliczny wyraz - miejsca nie tylko polskiej przestrzeni, ale miejsca na Globie. W 1926 r. wzięto z Kopca garść ziemi pod fundament pomnika Kościuszki w Hudson, w r. 1928 - pod fundament pomnika Mickiewicza w Paryżu, w 1932 r. - pod fundament pomnika prezydenta Wilsona w Waszyngtonie, wiernego orędownika niepodległości Polski, a także w roku 1934 - pod fundament Kopca Niepodległości im. Józefa Piłsudskiego, do którego budowy na Sowińcu właśnie przystąpiono. Oto świadectwa jak droga jest ziemia, z której wznosi się ten Kopiec.

Więcej >

Wymarsz I-szej Kompanii Kadrowej

06/08/1914

Świtem 6 sierpnia 1914 r. na skraju Błoń krakowskich przy Oleandrach padł rozkaz Piłsudskiego do Strzelców i Drużyniaków, by szli budzić Polskę do Zmartwychwstania. W tle ponad Błoniami różowił się w blaskach wschodu Kopiec Kościuszki. Z Krakowa wyruszyła do Królestwa I Kompania Kadrowa.

Świtem 6 sierpnia 1914 r. na skraju Błoń krakowskich przy Oleandrach padł rozkaz Piłsudskiego do Strzelców i Drużyniaków, by szli budzić Polskę do Zmartwychwstania. W tle ponad Błoniami różowił się w blaskach wschodu Kopiec Kościuszki. Z Krakowa wyruszyła do Królestwa I Kompania Kadrowa. Za nią poszły kolejne kompanie żołnierzy niepodległości. Powstały Legiony. Z ich krwi i z ofiary pokoleń powstańców, z udręki tułactwa, z cierpień zesłania i katorgi Sybiru, z organicznej pracy i tęsknot pokoleń żyjących w niewoli powstała jesienią 1918 roku niepodległa Polska. 

Źródło ilustracji: http://www.muzeumwp.pl/

Więcej >

Zwieńczenie Kopca granitowym głazem

16/06/1860

16 czerwca 1860 r. za prezesury Piotra Moszyńskiego i jego osobistym kosztem wierzchołek Kopca został zwieńczony kilkutonowym głazem tatrzańskiego granitu przywiezionym z nad potoku Bystrego w Kuźnicach. Coraz częściej odwiedzane przez Polaków ze wszystkich zaborów Tatry nabywały znaczenia krainy wolności i swobody, znaczenia "wolności ołtarzy" zaś kamień zawsze jest symbolem trwania i niezniszczalności. Wyryto na nim, przez krakowskiego rzeźbiarza Jana N. Galli, najbardziej lakoniczną a wymowną inskrypcję: "KOŚCIUSZCE".

16 czerwca 1860 r. za prezesury Piotra Moszyńskiego i jego osobistym kosztem wierzchołek Kopca został zwieńczony kilkutonowym głazem tatrzańskiego granitu przywiezionym z nad potoku Bystrego w Kuźnicach. Coraz częściej odwiedzane przez Polaków ze wszystkich zaborów Tatry nabywały znaczenia krainy wolności i swobody, znaczenia "wolności ołtarzy" zaś kamień zawsze jest symbolem trwania i niezniszczalności. Wyryto na nim, przez krakowskiego rzeźbiarza Jana N. Galli, najbardziej lakoniczną a wymowną inskrypcję: "KOŚCIUSZCE". Pod nim złożono w ołowianej szkatułce Pamiętnik budowy Pomnika...... wraz z banknotami z okresu Insurekcji i aktem fundacyjnym głazu oraz egzemplarzem krakowskiego "Czasu", z dnia w którym lokowano i utwierdzono na Kopcu ten głaz. Było to faktycznie zakończenie budowy Mogiły Pomnika. Zwieńczenie Kopca głazem istniało w zamyśle Komitetu od początku, trzeba było jednak poczekać czas jakiś na ustabilizowanie się gruntu tej ziemnej budowli. Intencją pomysłodawców takiej formy Pomnika była jego trwałość. Wzniesiono Kopiec na "znak wiecznotrwały" pamięci o Kościuszce i nieśmiertelnej idei niepodległości Polski.

Więcej >

Budowa Fortu "Kościuszko"

1850

W połowie XIX w. zaborcza władza austriacka postanowiła z Krakowa uczynić twierdzę w nadgranicznym systemie obrony monarchii austro-węgierskiej. Postanowili na wyjątkowo strategicznie dogodnym miejscu panującym nad wiodącą właśnie przez Dolinę Wisły drogą na Śląsk - na wzgórzu bł. Bronisławy, wokół Kopca wznieść duży fort jako jeden z wielu opierścieniających Kraków. Komitet był zmuszony odstąpić austriackiemu ministerstwu wojny w Wiedniu grunty wokół Kopca zastrzegając eksterytorialność owej jednej morgi wiedeńskiej ziemi u podstawy Kopca wraz z jego stożkiem oraz zapewniając swój dalszy zarząd nad Pomnikiem.


W połowie XIX w. zaborcza władza austriacka postanowiła z Krakowa uczynić twierdzę w nadgranicznym systemie obrony monarchii austro-węgierskiej. Postanowili na wyjątkowo strategicznie dogodnym miejscu panującym nad wiodącą właśnie przez Dolinę Wisły drogą na Śląsk - na wzgórzu bł. Bronisławy, wokół Kopca wznieść duży fort jako jeden z wielu opierścieniających Kraków. Komitet był zmuszony odstąpić austriackiemu ministerstwu wojny w Wiedniu grunty wokół Kopca zastrzegając eksterytorialność owej jednej morgi wiedeńskiej ziemi u podstawy Kopca wraz z jego stożkiem oraz zapewniając swój dalszy zarząd nad Pomnikiem.

Austriacy przystąpili do budowy fortu nazwanego zresztą fortem "Kościuszko", otoczyli podstawę Kopca ceglanym murem oporowym, w którego obręb wmurowali neogotycką kaplicę p. w. bł. Bronisławy wg projektu Feliksa Księżarskiego, w rekompensacie za zburzony zabytkowy kościółek - o co stanowczo Komitet zabiegał.

Fort, dzieło austriackich władz zaborczych, wzniesiony został w latach 1850-1854 według projektów wybitnych architektów m. in. Cabogi i Pidolliego. Budowla miała charakter cytadelowy, jej architektura została opracowana w stylistyce dojrzałego historyzmu z zastosowaniem form neogotyckich i neorenesansowych. Powiadam "miała", bo nie dotrwała do dziś w całości. W latach 1945-1956 bezmyślnie wyburzono bramę wjazdową, bastion południowo-zachodni i nadszańce. Dziś nierówności terenu po tej części budowli porasta samosiewny las. Mimo to Fort nr 2 "Kościuszko" zaliczany jest przez znawców architektury obronnej XIX w. do najwyższej klasy zabytków swego rodzaju w skali europejskiej.

Równocześnie ze sprzedażą gruntów pod budowę fortu tytuły własności Mogiły-Pomnika Kościuszki, czasem nazywanego Kopcem, zostały poświadczone wpisami do Ksiąg wieczystych. Kopiec został intabulowany jako Fundacja Narodowa Mogiły Pomnika Tadeusza Kościuszki - jako że to Naród polski tę symboliczną Mogiłę wzniósł swemu Naczelnikowi za Pomnik. I to Naród pozostaje jego właścicielem.

Reprezentantem zaś tej fundacji uznany został Komitet jako zarządca, opiekun i konserwator Kopca. De facto w świetle tego zapisu Kopiec Kościuszki z morgą ziemi u podstawy był jedynym skrawkiem wolnej i niepodległej ziemi dawnej Rzeczypospolitej Polskiej dzierżonym w imieniu Narodu jako jego właściciela - przez instytucję narodową jaką jest Komitet. Do końca istnienia Rzeczypospolitej Krakowskiej (1846-1848 r.) Komitet był traktowany jako organ władzy tego państewka, podległy Senatowi Rządzącemu Wolnego Miasta Krakowa. Następnie podlegał galicyjskim władzom gubernialnym, a później - w okresie autonomii galicyjskiej - władzom namiestniczym we Lwowie. Trzeba podkreślić, że m. in. ze względu na skład personalny najznamienitszych Obywateli - cieszył się szacunkiem i dużą autonomią działań.

Więcej >

Zakończenie budowy Kopca

11/1823

Po trzech latach prac (25 października 1823 r.) budowę uznano za zakończoną. Komitet, organ publiczny podległy najwyższej władzy Rzeczypospolitej Krakowskiej, nie rozwiązał się lecz stanął na straży tej narodowej pamiątki i własności, w charakterze zarządcy, konserwatora i opiekuna. Komitet ten zwany dziś Komitetem Kopca Kościuszki, którego poczynania organicznie wiążą się z losem Kopca, ma dziś za sobą tyle lat nieprzerwanej służby, ile liczy Kopiec.

Po trzech latach prac (25 października 1823 r.) budowę uznano za zakończoną. Komitet, organ publiczny podległy najwyższej władzy Rzeczypospolitej Krakowskiej, nie rozwiązał się lecz stanął na straży tej narodowej pamiątki i własności, w charakterze zarządcy, konserwatora i opiekuna. Komitet ten zwany dziś Komitetem Kopca Kościuszki, którego poczynania organicznie wiążą się z losem Kopca, ma dziś za sobą tyle lat nieprzerwanej służby, ile liczy Kopiec. Najpierwszym zadaniem Komitetu po wzniesieniu Mogiły było wydanie Pamiętnika budowy Pomnika Tadeusza Kościuszki (Kraków 1826). Zawiera on dokumenty związane z budową, plany oraz imienny wykaz wszystkich ofiarodawców, którzy na tę budowę łożyli, wraz z wyszczególnieniem kwot. Są tam nazwiska sławnych Polaków, ludzi różnego stanu i kondycji, mieszkańców wszystkich zaborów, kwoty wielkie i drobne, ofiary anonimowo złożone - imponujący dowód patriotyzmu i solidarności. Jest to bodaj największa inskrypcja w dziejach narodu do czasów listy strat wojennych w I wojnie światowej.

Więcej >

Ustanowienie Komitetu Budowy Pomnika dla T. Kościuszki

24/11/1820

W czasie wznoszenia Mogiły zdeponowano w niej przesłaną w r. 1821 przez księżną Izabelę Czartoryską z Puław, ziemię spod Maciejowic, później też złożono tu ziemię spod Szczekocin i Dubienki. Projekt konsultowali i w trakcie budowy go modernizowali - architekt Szczepan Hubert oraz Franciszek Sapalski - matematyk. Budowę nadzorował ustanowiony przez Senat Rządzący Wolnego Miasta Krakowa w dniu 24 listopada 1820 r. Komitet Budowy Pomnika dla Tadeusza Kościuszki, zawiadywany przez gen. F.M. Paszkowskiego jako prezesa.

Nastąpiły teraz lata pracy przy budowie. Realizowano ją siłami zorganizowanych z miejscowego i okolicznego ludu, płatnych hufców i przy udziale ochotników z Krakowa, jak też Polaków odwiedzających Kraków. Budowę realizowano z patriotycznej ofiary pieniężnej składanej przez Rodaków ze wszystkich zaborów. Ofiarność była wielka, dawali wszyscy od ubogich po groszu, do właścicieli wielkich fortun, którzy składali znaczne kwoty. I znów sprawa budowy Mogiły-Pomnika dla Kościuszki konsolidowała zniewolony, rozdarty między zaborców naród.

W czasie wznoszenia Mogiły zdeponowano w niej przesłaną w r. 1821 przez księżną Izabelę Czartoryską z Puław, ziemię spod Maciejowic, później też złożono tu ziemię spod Szczekocin i Dubienki. Projekt konsultowali i w trakcie budowy go modernizowali - architekt Szczepan Hubert oraz Franciszek Sapalski - matematyk. Budowę nadzorował ustanowiony przez Senat Rządzący Wolnego Miasta Krakowa w dniu 24 listopada 1820 r. Komitet Budowy Pomnika dla Tadeusza Kościuszki, zawiadywany przez gen. F.M. Paszkowskiego jako prezesa.

Więcej >

Założenie podstawy Pomnika

16/10/1820

Nazajutrz po trzeciej rocznicy śmierci 16 października 1820 r. odbyła się uroczystość założenia podstawy pomnika. Uroczystość miała religijno-patriotyczny charakter. Uczestniczyły w niej władze Rzeczypospolitej Krakowskiej, przedstawiciele Kapituły wawelskiej i Senatu uniwersyteckiego, przedstawiciele wszystkich stanów społecznych z Krakowa i z innych ziem Polski, teraz pod zaborami. 

Nazajutrz po trzeciej rocznicy śmierci 16 października 1820 r. odbyła się uroczystość założenia podstawy pomnika. Uroczystość miała religijno-patriotyczny charakter. Uczestniczyły w niej władze Rzeczypospolitej Krakowskiej, przedstawiciele Kapituły wawelskiej i Senatu uniwersyteckiego, przedstawiciele wszystkich stanów społecznych z Krakowa i z innych ziem Polski, teraz pod zaborami. Chłopi przywieźli ziemię z pola bitwy pod Racławicami. Przemawiał generał wojsk polskich Księstwa Warszawskiego jeden z ostatnich sekretarzy-adiutantów Kościuszki, dalszy jego krewny i spadkobierca - Franciszek Maksymilian Paszkowski. W odważnej swej mowie przypomniał, iż "nic drogocenniejszego nad wolność i niepodległość" i zwrócił się do chłopów "bez których nic prawdziwie wielkiego, nic doniosłego dokonać się nie może". W uroczystości uczestniczyli też cudzoziemcy - włoska śpiewaczka Angelika Catalani, która dochód ze swego krakowskiego koncertu przeznaczyła na cel sypania Mogiły i Bertel Thorvaldsen - wybitny duński rzeźbiarz europejskiej sławy, m. in. autor pomnika Księcia Józefa Poniatowskiego dla Warszawy. Oni to (Catalani i Thorvaldsen) jako pierwsi ale nie jedyni cudzoziemcy przyłożyli rękę do budowy tego niezwykłego Pomnika dla obywatela świata. Wkrótce też posłano z Krakowa zredagowane w języku francuskim noty do Stanów Zjednoczonych, Anglii i Francji, informujące o wznoszonym w Krakowie Pomniku dla Kościuszki. Sypanie Kopca od początku więc nabrało, można rzec, wymiaru międzynarodowego, ale przede wszystkim było to dzieło Polaków.

Po mszy św. i uroczystych przemowach, po odczytaniu aktu erekcyjnego i umieszczeniu go w szklanym i marmurowym zabezpieczeniu w kształcie kolumny u podstawy Kopca, złożywszy też tutaj pamiątki Insurekcji (m.in. kule z racławickich pól) przystąpiono do sypania wożonej w taczkach ziemi wokół wysokiego pnia jodły przywiezionej ze śląskich lasów koło Jaworzna. Miała ona stanowić pion i środek stożka Kopca. Po pierwszych taczkach ziemi wwiezionych przez osoby oficjalne obecni przystąpili do sypania Mogiły. Pracowano z entuzjazmem i zapałem przy orkiestrze grającej patriotyczne melodie i przy iluminacjach, do późnego wieczoru. Podstawa Mogiły-Pomnika została założona.

Więcej >

Uchwała o wzniesieniu Mogiły Tadeusza Kościuszki

19/07/1820

Postanowił naród uczcić pamięć Kościuszki pomnikiem trwałym a prostym. Uchwałą Senatu Rzeczypospolitej Krakowskiej zdecydowano w Krakowie wznieść symboliczną mogiłę za pomnik dla Naczelnika, z ojczystej ziemi i głazu krajowego, na wzór prehistorycznych, spowitych w legendy krakowskich kopców Kraka i Wandy.

Postanowił naród uczcić pamięć Kościuszki pomnikiem trwałym a prostym. Uchwałą Senatu Rzeczypospolitej Krakowskiej zdecydowano w Krakowie wznieść symboliczną mogiłę za pomnik dla Naczelnika, z ojczystej ziemi i głazu krajowego, na wzór prehistorycznych, spowitych w legendy krakowskich kopców Kraka i Wandy. Już 19 lipca 1820 r. Senat Rządzący Wolnego Miasta Krakowa podjął uchwałę o wzniesieniu Mogiły. Na miejsce tak pomyślanego monumentu wybrano wzgórze bł. Bronisławy zwane też Sikornikiem, na zachód od Krakowa, na Zwierzyńcu. Stała tu zbudowana w pocz. XVIII w. kapliczka pod wezwaniem bł. Bronisławy, która w XIII w. opuściwszy swój klasztor panien Norbetanek na Zwierzyńcu, wiodła w tym miejscu pustelniczy żywot. Teraz też była tu pustelnia. Grunt pod budowę pomnika ustąpiły siostry Norbertanki ze zwierzynieckiego klasztoru.

Więcej >
W dniu dzisiejszym Kopiec jest otwarty w godzinach 9:00 do 20:50. ×